“Gerçek Kâbe Petra’daysa hac nerede olur?” iddiası, modern dönemde ortaya atılan “Kâbe aslında Petra’daydı” teorisine dayanır. Bu teori özellikle Dan Gibson tarafından popülerleştirilmiştir. Ancak tarih, arkeoloji, epigrafi ve erken İslam kaynakları bu iddiayı desteklemez. Akademik çalışmaların ortaya koyduğu güçlü kanıtlar şunlardır:

1. 7. yüzyıl kaya yazıtları (epigrafi)

Robert G. Hoyland gibi tarihçilerin incelediği erken İslam dönemi Arapça kaya yazıtları Hicaz bölgesinde yoğunlaşır ve hac ile Allah’ın evi ifadelerini içerir.

Bu yazıtlar özellikle Mekke ve çevresindeki bölgelerde bulunmuştur. Buna karşılık Petra çevresinde hacla ilgili erken İslam epigrafik kanıt yoktur.

2. 7. yüzyıl gayrimüslim kronikleri

İslam dışı erken tarih kaynakları da Arapların kutsal merkezinin Hicaz’da olduğunu belirtir.

Örneğin Doctrina Jacobi (7. yüzyıl Bizans metni) ve Süryani kronikleri bu bilgiyi içerir.

Bu metinler Arapların kutsal merkezini Arabistan’ın güneyinde konumlandırır; Petra’dan bahsetmez.

3. Erken camilerin kıble yönleri

Petra teorisi erken camilerin Petra’ya baktığını iddia eder. Ancak İslam astronomi tarihi üzerine çalışan David A. King bu iddiayı ayrıntılı biçimde incelemiştir.

Sonuç olarak ilk camiler kıbleyi astronomik ve yaklaşık yöntemlerle belirliyordu.

10–20 derecelik sapmalar normaldir ve bu sapmalar Petra’ya kasıtlı yönelim anlamına gelmez.

Dolayısıyla “Petra’ya yönelen camiler” iddiası modern ölçümle yapılmış hatalı bir yorumdur.

4. Erken hac yollarının arkeolojisi

Erken İslam döneminde Şam hac yolu, Irak hac yolu ve Yemen hac yolu gibi hac güzergâhları oluşturulmuştur.

Bu yolların kuyuları, konaklama noktaları ve menzil yapıları arkeolojik olarak belgelenmiştir ve hepsi Mekke’de birleşir.

Petra’ya yönelen böyle bir hac altyapısı yoktur.

Petra teorisini çürüten 5 güçlü arkeolojik kanıt

1. Petra’da Kâbe benzeri kutsal yapı yok

Petra Nabataean dönemine ait tapınaklar içerir (Qasr al-Bint vb.).

Ancak tavaf edilen kübik bir yapı veya Kâbe benzeri bir kutsal merkez bulunmamıştır.

2. Petra’da erken İslam hac izleri yok

Gerçek bir hac merkezi büyük hac yolları, su altyapısı ve konaklama alanları gerektirir.

Petra’da 7. yüzyıla ait böyle bir hac altyapısı bulunmamıştır.

3. Erken İslam şehirleri Mekke merkezli

Erken İslam şehirleri (Basra, Kufe, Fustat gibi) kurulduğunda kıble hesapları Mekke merkez alınarak yapılmıştır.

Petra merkezli bir dini coğrafya modeli tarihsel kayıtlarda yoktur.

4. En eski Kur’an el yazmaları

Erken mushaflar (örneğin Birmingham Quran Manuscript ve Sanaa Manuscript) Kur’an’daki şu ayeti içerir:

“İnsanlar için kurulan ilk ev Bekke’dedir.” (Âl-i İmrân 3:96)

Erken İslam kaynakları Bekke’nin Mekke olduğunu açıkça belirtir.

5. Mekke’de çok eski hac geleneği

İslam öncesi Arap şiiri ve tarih kaynakları Kâbe’nin bulunduğu Mekke’ye yapılan hac ziyaretlerini anlatır.

Bu gelenek İslam’dan önce de bilinmektedir. Petra için böyle bir gelenek yoktur.

Sonuç (akademik konsensüs)

Epigrafik yazıtlar, erken tarih kaynakları, arkeolojik hac yolları, Kur’an el yazmaları ve astronomik kıble araştırmaları Kâbe’nin Mekke’de olduğunu doğrular.

Bu nedenle Petra teorisi tarihçiler ve arkeologlar tarafından kanıtsız bir spekülasyon olarak değerlendirilir.